Specjaliści poradni psychologiczno-pedagogicznej odpowiadają za diagnozowanie trudności i wspieranie rozwoju dzieci oraz młodzieży. Ważną ich kompetencją jest również konstruktywne zarządzanie konfliktami. Techniki mediacyjne to jedno z najlepszych narzędzi pozwalających na skuteczne osiąganie porozumienia pomiędzy stronami, którym trudno dogadać się ze sobą. O czym powinni wiedzieć specjaliści poradni, którzy chcą wykorzystać mediacje w celu rozwiązywania pojawiających się sporów?

Specjaliści, którzy twierdzą, że „w pracy z dziećmi i nastolatkami oraz rodzinami nie pojawiają się żadne konflikty”, to zwykle osoby koncentrujące się wyłącznie na diagnozowaniu trudności i realizowaniu formalnych procedur wsparcia. Niestety, ignorowanie znaczenia relacji i bagatelizowanie roli pozytywnego klimatu nie sprzyja skutecznej pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Postawa specjalistów skupiona wyłącznie na diagnozie i formalnych zaleceniach może mieć negatywny wpływ na efektywność oddziaływań oraz na brak satysfakcji dzieci, rodziców i nauczycieli we współpracy z poradnią. Każdy zespół, czy to klasa, grupa rówieśnicza, czy rodzina, jest żywym organizmem, który posiada zróżnicowane potrzeby i możliwości. Zrozumiałe i całkiem naturalne jest, że pojawiają się w nim różnice zdań, poglądów i wartości. Stąd biorą się różnorakie konflikty.

Ważne!

Wsparcia w radzeniu sobie z problemami, trudnymi sprawami, sporami, konfliktami potrzebują zwłaszcza najmłodsze dzieci oraz nastolatkowie. To oni są najbardziej narażeni na doświadczanie rozmaitych nieporozumień. Trzeba wskazywać im dobre wzorce otwartej komunikacji, kreatywnego poszukiwania rozwiązań, radzenia sobie z problemami, podejmowania decyzji, nawiązywania współpracy w zespole, dochodzenia do porozumienia i ugody.

Techniki mediacyjne stosowane przez odpowiednio przygotowanych nauczycieli i specjalistów to narzędzia pozytywnego oddziaływania psychologiczno-pedagogicznego. Dzięki ich obecności w przestrzeni poradni psychologiczno-pedagogicznej dzieci, nastolatkowie, rodzice i nauczyciele doświadczają, jak świadomie oraz konstruktywnie komunikować się z drugim człowiekiem oraz dochodzić razem z nim do porozumienia bez przemocy.

Wdrożenie procedury mediacji przy wsparciu specjalistów poradni

Idea sprawiedliwości naprawczej jest znana i coraz częściej praktykowana w wielu instytucjach wspierających dzieci, młodzież oraz ich rodziny. W mediacjach szkolnych, którym nadano formalny status proceduralny, z powodzeniem uczestniczą nauczyciele, wychowawcy, uczniowie oraz rodzice, a specjaliści poradni psychologiczno-pedagogicznych mogą pełnić w tym procesie rolę ekspertów i doradców.

Zanim jednak w placówce oświatowej zostanie wdrożony projekt mediacji szkolnych, konieczne jest, aby dyrektor wraz z radą pedagogiczną, w porozumieniu z organem prowadzącym placówkę, radą rodziców i samorządem uczniowskim, uwzględnili w podstawowych dokumentach placówki odpowiednie zapisy dotyczące procedury polubownego rozstrzygania sytuacji konfliktowych.

Specjaliści poradni mogą wspierać szkołę w opracowywaniu, a następnie we wdrażaniu w środowisku szkolnym takich zapisów, m.in. w:

• statucie szkoły,
• programie wychowawczo-profilaktycznym,
• koncepcji funkcjonowania i rozwoju szkoły,
• planach pracy: pedagoga, pedagoga specjalnego, psychologa,
• planach doskonalenia zawodowego nauczycieli,
• rocznym planie pracy szkoły,
• regulaminie organizacji pracy szkoły,
• regulaminie mediacji szkolnych.

Przykładowa sytuacja

Warto również, by specjaliści z poradni mogli zapoznać się z przykładami rozmaitych sytuacji z życia placówek, by jeszcze lepiej dostosowywać wsparcie dla uczniów, ich rodziców i nauczycieli w temacie rozwiązywaniu konfliktów. Przykład takiej sytuacji wraz z komentarzem przedstawiamy poniżej, a kolejne przykłady umieszczone zostaną w dalszej części artykułu (jako uzupełnienie).

Przykład 1. Brak zgody rodziców na mediacje

Opis konfliktu: Matka ucznia II klasy szkoły podstawowej ma problemy z rodzicami innych dzieci w klasie. Zapowiedzieli jej, że zgłoszą sprawę na policję i do sądu. Chodzi o to, że jej syn bije kolegów. Ona z kolei twierdzi, że broni się w ten sposób przed ich prowokacjami. Wychowawca interweniował na początku konfliktu, teraz jednak wycofał się ze sporu w obawie przed groźbami rodziców. Sugerował matce przepisanie syna do innej szkoły. W konflikt włączyła się dyrektorka szkoły, w celu rozwiązania problemu, proponując spotkania mediacyjne ze specjalistą poradni psychologiczno-pedagogicznej pełniącym funkcję mediatora. Rodzice nie wyrazili na nie zgody. Stwierdzili, że to za długo potrwa i żadnych efektów nie przyniesie, a spór trzeba rozwiązać szybko, dlatego tylko policja może pomóc.

Komentarz: Z punktu widzenia specjalistów poradni psychologiczno-pedagogicznej istotne jest, aby mediacja została włączona w systemowe działania instytucji jako metoda wspierająca konstruktywne rozwiązywanie konfliktów. Formalne usankcjonowanie mediacji nadaje jej status procedury, co sprzyja budowaniu poczucia bezpieczeństwa, przewidywalności oraz zaufania do procesu u wszystkich uczestników. Równie ważne jest podnoszenie kompetencji pracowników poradni w obszarze prowadzenia mediacji, aby mogli oni pełnić rolę neutralnych facylitatorów, wspierających strony w poszukiwaniu rozwiązań odpowiadających ich potrzebom emocjonalnym i rozwojowym.

Rodzice, jako kluczowi partnerzy w procesie wsparcia dziecka, powinni uzyskać dostęp do rzetelnej psychoedukacji w formie spotkań wzbogaconych o warsztaty praktyczne. Taka forma pozwala nie tylko przekazać wiedzę, ale także obniża lęk oraz buduje gotowość do korzystania z mediacji jako bezpiecznego i autonomicznego sposobu dochodzenia do porozumienia. W analizowanym przypadku brak instytucjonalnych regulacji oraz niedostatek wiarygodnych informacji dotyczących mediacji skutkowały niskim poziomem świadomości i zrozumienia jej zasad wśród rodziców.

Jakie kompetencje powinien mieć mediator?

Mediator – specjalista poradni – ma kluczowe znaczenie dla efektywności procesu mediacji, ponieważ to od niego zależy, jak dobra będzie mediacja oraz w jakim stopniu jej cele zostaną zrealizowane. Co zatem definiuje specjalistę jako mediatora, dla którego priorytetowym zadaniem jest wspomaganie skonfliktowanych stron w osiągnięciu porozumienia?

Specjalista powinien dobrze zaprezentować siebie w roli mediatora. Przy czym nie chodzi tutaj o jego wygląd zewnętrzny, ale o wizerunek wzbudzający szacunek oraz uznanie w środowisku, w którym działa poradnia. Ważne jest bycie wiarygodnym, przekonującym oraz komunikatywnym. Aby stawiać czoła różnym skomplikowanym sytuacjom, mediator powinien być pewny siebie oraz przekonany do stosowanych przez siebie technik mediacyjnych na rzecz wspierania zwaśnionych stron.