STAN PRAWNY NA 27 MARCA 2026

Procedura przyjmowania dzieci do żłobków jest jednym z kluczowych elementów ich organizacji. Choć Ustawa o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 pozostawia podmiotom prowadzącym znaczną swobodę w kształtowaniu zasad rekrutacji, jednocześnie nakłada obowiązek określenia warunków przyjmowania dzieci w statucie żłobka oraz wskazuje wybrane preferencje, które powinny być uwzględniane w tym procesie. W praktyce oznacza to konieczność wypracowania przejrzystych i zgodnych z przepisami procedur, które pozwolą w sposób sprawiedliwy rozstrzygać o przyjęciu dzieci w sytuacji ograniczonej liczby miejsc.

Podstawy prawne przyjmowania dzieci do żłobków

Istotną cechą systemu prawnego regulującego opiekę nad dziećmi do lat 3 jest znacznie większa autonomia organizacyjna niż w systemie oświaty. W przeciwieństwie do przedszkoli czy szkół, ustawodawca nie wprowadził jednolitej procedury rekrutacyjnej. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 2 pkt 3 Ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 podmiot, który utworzył żłobek, ustala jego statut, określając m.in. warunki przyjmowania dzieci, z uwzględnieniem preferencji dla dzieci niepełnosprawnych oraz z możliwością uwzględnienia preferencji dla dzieci z rodzin wielodzietnych. Ta elastyczność pozwala dostosować procedury do lokalnych potrzeb, ale jednocześnie powoduje znaczne zróżnicowanie stosowanych rozwiązań.

W praktyce funkcjonowania żłobków kluczową rolę w procesie przyjmowania dzieci odgrywają dwa dokumenty:

•  statut żłobka,
• regulamin rekrutacji lub regulamin przyjęć.

Statut jest dokumentem określającym organizację placówki, jej cele, zadania oraz podstawowe zasady funkcjonowania. Z kolei regulamin rekrutacji, wydawany w oparciu o zapisy statutowe, określa szczegółowe procedury przyjmowania dzieci, w tym terminy naboru, wymagane dokumenty oraz kryteria pierwszeństwa.

Kryteria przyjmowania dzieci do żłobków – dopuszczalne rozwiązania

Statut żłobka powinien w sposób wyraźny określać zarówno podstawowe warunki przyjęcia dziecka do placówki, jak i ewentualne kryteria pierwszeństwa stosowane w przypadku większej liczby zgłoszeń niż liczba dostępnych miejsc. Przy czym przepis art. 11 ust. 2 pkt 3 Ustawy wprost wskazuje, że regulacje statutowe powinny uwzględniać preferencje dla dzieci niepełnosprawnych oraz mogą przewidywać preferencje dla dzieci z rodzin wielodzietnych. Oznacza to, że ustawodawca w przepisach Ustawy wskazał dwie kategorie dzieci, których sytuacja powinna być brana pod uwagę przy kształtowaniu zasad rekrutacji.

Jednocześnie należy podkreślić, że brak jednolitego modelu rekrutacji nie oznacza pełnej dowolności w kształtowaniu kryteriów przyjęć. Zasady te muszą pozostawać w zgodzie z konstytucyjną zasadą równego traktowania obywateli oraz z ogólnymi zasadami dostępu do usług publicznych. W szczególności niedopuszczalne jest wprowadzanie kryteriów o charakterze dyskryminującym lub arbitralnym. Z tego względu w praktyce wykształcił się katalog rozwiązań, które są co do zasady stosowane w trakcie procedur rekrutacyjnych do żłobków.

Najczęściej spotykanym rozwiązaniem jest stosowanie systemu punktowego. Polega on na przypisaniu określonej liczby punktów poszczególnym kryteriom społecznym lub organizacyjnym, które uzasadniają pierwszeństwo przyjęcia dziecka do żłobka. W sytuacji gdy liczba złożonych wniosków przekracza liczbę dostępnych miejsc, o przyjęciu decyduje suma punktów uzyskanych przez dziecko na podstawie spełnionych kryteriów. Rozwiązanie to pozwala na stosunkowo przejrzyste ustalenie kolejności przyjęć, ogranicza uznaniowość decyzji oraz umożliwia rodzicom wstępną ocenę swoich szans na uzyskanie miejsca w placówce.

W praktyce żłobków publicznych najczęściej stosowane są kryteria odnoszące się do sytuacji rodzinnej dziecka oraz aktywności zawodowej rodziców. Szczególne znaczenie przypisuje się w wielu regulaminach zatrudnieniu obojga rodziców lub prowadzeniu przez nich działalności gospodarczej. Takie rozwiązanie jest uzasadniane podstawowym celem funkcjonowania żłobków, którym jest umożliwienie rodzicom powrotu do aktywności zawodowej po urodzeniu dziecka. W wielu gminach przyjęto także zasadę przyznawania dodatkowych punktów dzieciom rodziców samotnie wychowujących dziecko, co ma stanowić formę wsparcia dla rodzin znajdujących się w trudniejszej sytuacji organizacyjnej.

Często stosowanym kryterium jest również wielodzietność rodziny. W takim przypadku regulaminy rekrutacji odwołują się do definicji rodziny wielodzietnej przyjętej w przepisach dotyczących Karty Dużej Rodziny, obejmującej rodziny wychowujące troje lub więcej dzieci.

Istotną kategorię kryteriów stanowią także przesłanki związane ze szczególną sytuacją zdrowotną lub społeczną dziecka. Statuty żłobków, zgodnie z przytoczonym powyżej art. 11 ust. 2 pkt 3 Ustawy, powinny przewidywać pierwszeństwo przyjęcia dzieci posiadających orzeczenie o niepełnosprawności. W niektórych regulaminach dodatkowe punkty przyznawane są także dzieciom, których rodzeństwo uczęszcza już do danej placówki. Rozwiązanie to ma charakter organizacyjny i jest uzasadniane potrzebą ułatwienia rodzicom organizacji opieki nad kilkorgiem dzieci.

W praktyce funkcjonowania żłobków publicznych bardzo często stosowanym kryterium jest także miejsce zamieszkania dziecka lub jego rodziców. Gminy, które finansują funkcjonowanie placówek, dążą bowiem do zapewnienia miejsc przede wszystkim mieszkańcom własnej wspólnoty samorządowej. Z tego względu w wielu uchwałach samorządowych przewiduje się pierwszeństwo dla dzieci zamieszkujących na terenie danej gminy. Rozwiązanie to jest powszechnie akceptowane w praktyce administracyjnej, ponieważ pozostaje w związku z finansowaniem instytucji opieki ze środków publicznych.

W niektórych żłobkach stosuje się także rozwiązania mieszane, łączące system punktowy z zasadą kolejności zgłoszeń. Polega to na tym, że w pierwszej kolejności ocenia się spełnienie kryteriów pierwszeństwa, natomiast w przypadku uzyskania przez kilku kandydatów takiej samej liczby punktów o przyjęciu decyduje data złożenia wniosku. Rozwiązanie to jest stosunkowo często spotykane w praktyce, ponieważ pozwala na rozstrzyganie sytuacji, w których nie jest możliwe jednoznaczne ustalenie kolejności przyjęć na podstawie samych kryteriów społecznych.

Ważne!